?Dziś jesteśmy tym, czym były nasze myśli wczoraj, zaś nasze myśli dzisiejsze budują nasze jutrzejsze życie. Nasze życie jest tworem naszego umysłu?.

Dla Platona wiedza była w pewnym sensie święta. Była również niezwykłym narzędziem prowadzącym człowieka do samooświecenia. Stawała się czynnikiem pozwalającym przezwyciężać ograniczenia naszych zmysłów i zachowań, które ukrywają duszę uwięzioną w ciele. Wiedza to przypomnienie sobie, co dusza niegdyś znała. Dzięki takiemu podejściu życie ówczesnego Europejczyka nabrało nowy sens. Osiągnąć oświecenie poprzez nabytą wiedzę a dopiero potem zjednoczyć się z Bogiem. Dostrzegamy tu wyraźne podobieństwo z buddyzmem i hinduizmem. Zarówno w ówczesnej tradycji wschodniej, jak i zachodniej widzimy olbrzymie znaczenie przypisane umysłowi. Poprzez właściwy sposób myślenia i właściwym intencjom człowiek postępuje w harmonii ze światem.

Święty Augustyn (354-430) stanowi kamień węgielny chrześcijańskiej wiary i filozofii, jest jednym z głównych architektów światopoglądu chrześcijańskiego. Według Augustyna byt człowieka zdeterminowany jest przez naturę i jakość posiadanej przezeń wiedzy. Uważa, że nie można postępować źle, jeśli naprawdę zdobyłeś właściwy rodzaj wiedzy. To twoja ignorancja, a nie wiedza inspiruje cię i popycha ku występkowi. Właściwa wiedza oznacza właściwy sposób zdobywania środków do życia. Na tym etapie dziejów myśli europejskiej wiedza i życie nie są jeszcze rozdzielone. Utrzymuje się wciąż przekonanie, iż posiadanie wiedzy wyższego rodzaju wiedzie nas do wyższego rodzaju życia. Natomiast niewiedza i głupota są przyczynami rozmaitych nieszczęść oraz nędzy i cierpienia ludzkiego. Wystarczy spojrzeć o ile potężniejszy jest mędrzec od człowieka ciemnego, działającego pod wpływem żądz. Człowiek ciemny w przeciwieństwie do mędrca żyje jakby w nieświadomości samego siebie, Boga i rzeczy. W końcu staje się bierny i przestaje istnieć. Nigdy nie zazna prawdziwego zadowolenia duchowego, dzięki któremu mędrzec nigdy nie przestanie istnieć.

Z czasem jednak dominujące nastawienie umysłu europejskiego zmieniło się. Najlepiej widać to na przykładzie Francisa Bacona (1561-1626) i jego nowej koncepcji wiedzy, wedle której ?wiedza jest siłą?, siłą wyrywania sekretów naturze, siłą podporządkowywania natury naszym życzeniom, żądaniom i zachciankom. Na Zachodzie wykształcił się nowy projekt, cechujący się analitycznym podejściem do świata.

?Ułożyć wszechświat na talerzu i kroić analitycznym nożem, następnie przyglądać się, jak wyglądają różne plastry?

Wiedza analityczna staje się narzędziem ujarzmiania i eksploatacji natury. Ten nowy projekt człowieka zachodu cechuje również aspekt ideologiczny ? sekularyzm. Ludzie pragną spełnienia tu na ziemi. Ludzie zaczynają wierzyć, że mogą odnaleźć spełnienie i szczęście tu na ziemi dzięki własnym wysiłkom. Sekularyzm zakłada, że my ludzie, dysponujemy boską mocą. Za pomocą wiedzy, która jest silniejsza niż wszelkie żywioły, ujarzmimy przyrodę i stworzymy raj na ziemi.

Po trzech stuleciach utrzymywania się projektu naukowo-świeckiego, umysł zachodni dokonuje dziś ponownej oceny całej swej strategii i kierujących nim celów. Coraz powszechniej zauważa się dziś, że zamiast stworzenia raju dla wszystkich ludzi na ziemi, stworzyliśmy ? poprzez ideologię zachodu ? koszmarną, pseudoracjonalistyczną rzeczywistość z zagrożeniem nuklearnym, przemocą, terroryzmem i totalnym rozczłonkowaniem.

W czasach Platona wiedza była najcenniejsza, dziś jest na wyciągnięcie ręki w internecie. W czasach demokracji i mass-mediów każdy może przyczynić się do tworzenia stron i haseł w wirtualnej encyklopedii, które zawierają setki, tysiące a nawet miliony informacji ? najczęściej zbędnych. Sama telewizja wywiera ogromny wpływ na nasz światopogląd. Wieści z całego świata trafiają do naszych umysłów każdego dnia w postaci krótkich reportaży wzbogaconych jakąś statystyką. Natomiast wizerunek polityków i puste słowa, których używają są wyreżyserowany jest przez ich doradców następnie przez stacje telewizyjne. Wszystko po to, aby wzbudzić w nas nadzieję, że już niedługo będzie ?lepiej?. Niestety w kolejnym reportażu dowiadujemy się, że wszystko idzie w odwrotnym kierunku, ale nikt nie chce się do tego przyznać. Nasuwają się mi w tym momencie pytania: Komu i dlaczego mamy w to wierzyć? Kto ustala zasady i formułuje obecny stan rzeczy?

W latach 80-tych XX w. kapitalizm zwyciężył nad komunizmem, w 90-tych zatriumfował nad demokracją i ekonomią rynkową. Wielu z nas dorastało wierząc, że kapitalizm jest fundamentem demokracji i wolnego rynku. Otóż dziś musimy się przebudzić i uświadomić sobie, że pod rządami kapitalizmu demokracja jest na sprzedaż. Natomiast rynek planowany jest przez globalne megakorporacje. Coraz większe stają się różnice pomiędzy elitarną warstwą najbogatszych a resztą ludzkości. Gdyż mało, kto wie i ciężko to sobie wyobrazić, że niespełna 1000 najbogatszych ludzi świata posiada ponad 90% światowego kapitału zagarniętego kosztem najuboższych za przysłowiową ?miskę ryżu?. To właśnie rozczłonkowanie i rozszczepienie świata to klucz do zrozumienia współczesnej choroby Zachodu. Umysł zachodni jest zdezorientowany, a zdezorientowany umysł staje się niebezpieczny, podatny na wszelkiego rodzaju nieprzemyślane, irracjonalne i głupie rzeczy.

Jedną z nich było wprowadzenie w życie szczytnej idei nieustannego rozwoju. Wznoszenie zapór wodnych, wycinanie lasów tropikalnych oraz wiele tego rodzaju przedsięwzięć finansowanych przez instytucje międzynarodowe, globalne korporacje przy poparciu ?największych umysłów? naszych czasów, czyli polityków. Pozbawiono dachu nad głową wiele milionów ludzi, niszcząc przy tym środowisko naturalne. Korzyści zaś odnieśli i tak ci, którym nic nie brakowało, wręcz żyło się o stokroć lepiej. Wszystko po to, by jak najszybciej jeszcze bardziej wzbogacić bogatych, a biednych zepchnąć w otchłań nędzy.

W obecnej epoce, w której triumfuje kapitalizm wraz z globalizacją nad zrównoważonym rozwojem. Człowiek, człowiekowi stał się wilkiem, który pędzi po trupach w ?wyścigu szczurów? o sławę i bogactwo. Umysł zachodni się zagubił. Poszukuje dziś niewątpliwie całości, integracji i wartości podtrzymujących życie. To w naszych rękach leży los świata, w naszych umysłach musi się obudzić nowy projekt Zachodu, który nie jest jeszcze wyraźnie sformułowany. Oto jego niektóre cechy, które podaje Henryk Skolimowski.

?Po pierwsze jest to projekt holistyczny, podkreślający jedność wszystkich rzeczy ? w przeciwieństwie do ich uprzedniego postrzegania jako bytów niezależnych.

Po drugie jest to projekt o orientacji duchowej, choć musi się odwoływać do jakiejś instytucji religijnej, czy nawet do pojęcia Boga.

Po trzecie jest to projekt kładący nacisk na wzajemną zależność wszystkich bytów. Jeśli skorzystamy z ekologii jako nauki o wzajemnym powiązaniu czynników otrzymujących środowisko w równowadze, możemy powiedzieć, że nowy projekt ma orientację ekologiczną.?

Ten projekt to nic innego, jak wewnętrzne poczucie kolejnego przykazania RATUJ ZIEMIĘ. To obowiązek obywatelski każdego z nas, każdego mieszkańca Ziemi, aby dbał i chronił Matkę Ziemię przed zagrożeniami, jakie niesie obecna cywilizacja. W kontekście holistycznym jesteśmy mieszkańcami Ziemi. Natomiast wielu z nas uważa, że jeśli coś nie jest naszą własnością prywatną dosłownie, to nie musimy o to dbać. Wręcz przeciwnie, cała Ziemia należy do nas, a ludzie są jedynymi istotami na tej planecie, które potrafią świadomie ochronić inne gatunki, ekosystemy bez osiągnięcia materialnym korzyści. Niestety w wielu przypadkach dzieje się inaczej. Uważam, że wszyscy powinni zrozumieć, że wszelkie ekosystemy oraz organizmy w nich żyjące mają wartość samą w sobie, a nie tylko wartość użytkową określoną w dolarach. Mam nadzieję, że ludzie zmienią swoje podejście zanim będzie za późno. W innym przypadku pozostawimy dla kolejnych pokoleń jedynie fotografie i filmy dokumentalne, o tym, że na Ziemi naprawdę kiedyś tętniło życie.

"Wiedzę możemy zdobywać od innych, ale mądrości musimy nauczyć się sami". Adam Mickiewicz

Tekst powstał po przeczytaniu książki Henryka Skolimowskiego ?Nadzieja Matką Mądrych?.

PIOTR LIPSKI